سه‌شنبه، تیر ۲۶، ۱۳۹۷

“The Upside Down”: Neo-liberalism Without Makeup

A Political Review on First Season of Stranger Things

Don't Read Until You've Watched First Season Of "Stranger Things" 

“Hell is empty and all the devils are here.”
- William Shakespeare -


The Netflix TV show Stranger Things has been making by 1980s pop culture grammar. The characters, the tone of dialogues, scenography, soundtracks and even mise-en-scenes and cinematography are following the rules of the culture industry in that decade. The kings of 80s’ pop culture are roaming over the TV show like ghosts. The technologies that were new in the 1980s – including cassette tapes, VHS films, the third generation of video games, Walkie-Talkies and also DOS – are part of Stranger Things’ scenography. Every moment of the series is fraught by cinematic referencing to the successful Hollywood’s sci-fi and horror movies in the 1980s. In November 2017, Time magazine made a list of those movies that Stranger Things has been referring to. Nonetheless, the creators of the TV show mentioned this point before everyone else. Indeed, Stranger Things is a summary of all those elements that American pop culture had had during the 1980s. Somebodies have written the show has the aroma of Stephen King’s novels and Steven Spielberg’s movies. Anyway, the gist is this: The Duffer Brothers have made a low-defect maquette of American’s pop culture in the 1980s.


Stranger Things is an ocean of details – the details that motivate the nostalgic sense of several generations of Americans. According to The Guardian, 8.2 million individuals attracted to this TV series just within first 17 days of the first season released. When the second season of Stranger Things released in the late October 2017, Business Insider reported 361 thousand of Americans watched the whole latest season on the first day. According to the same article, each episode of Stranger Things2 had had 4 million viewers between October 27 to November 2, 2017.


Nostalgia is the primary foundation of Stranger Things, for sure. Most of the critics – the sympathizers or the opponents – are unanimous about this point. They argue nostalgia is a more important element for Stranger Things’ success. The sympathizers claim that this accurate rebuilding of the 80s pop culture is a masterpiece. The opponents believe this is nothing, but a “Nostalgia Porn.” The sympathizers say we cannot name nostalgia as a negative thing. The opponents respond nostalgia is a driver to irrational gloom for the gone days more than a good motive to critical review on the negative side of old days. They, the opponents, explain Stranger Things is a part of the newest Hollywood’s strategy that its purpose is selling unrealistic pictures of the gone days to the people: The Nostalgia Strategy.  


However, has Stranger Things just stopped at this level? Is this TV show only one of those new Hollywood’s nostalgic productions? Or, as some leftist observers have claimed, the Duffer Brothers – besides of nostalgia business – have could be trafficking a robust political message within their sci-fi story?


The Beginning of the Horror


The first season of Stranger Things’ story is happening at a small town of Indiana name Hawkins: William Byers, 12 years old boy, vanishes by a ghastly ghost on the night of November 6, 1983, and this is the beginning of an adventure.  William’s family, his close friends and also the Hawkins chief police department are trying to find Willi. The chief, Jim Hooper, finds some evidence that shows Willi can be at the Hawkins’ Lab – a place that a top-secret government project is running there. The lab’s security guards make Hooper sure that they have not seen any stranger everywhere close by the lab’s territory. Hooper does not convince but left them alone. Nevertheless, the police department discovers Willi’s corpse somewhere around Hawkins later. Everybody, except Willi’s mother who believes she has had a conversation with Willi’s soul, convinces Willi has gone. Joyce, Willi’s mother, believes her son is still alive and he has tried to talk to her. Hooper gives up to Joyce obstinacy. He goes to the morgue a night before Willi’s funeral. At the morgue, he figures out the thing, which everybody accepts as Willi’s corpse, is nothing but a doll.


The searching group of William Byers is going to be active again after Hooper’s discovery, and they are going to face the stranger things. They discover the ghastly ghost has taken away Willi to a parallel universe as known as the Upside Down. “[A] dark reflection, or echo, of our world,” Willi’s friend, Dustin Henderson, defines the Upside Down by this words. “It’s a place of decay and death, a plane out of phase … It is right next to you, and you don’t even see it.” According to Dustin’s dialogue, the Upside Down looks like our world exactly, but “dark,” “empty” and, under monsters’ control.


By drawing the Upside Down’s coordinates up, the political message of Stranger Things has begun to show itself as well. This is the moment that viewers can see a world full of terror behind those entire nostalgic scenes that exist in Stranger Things. David Cicilline, a Democrat congressman from Rhode Island, was one of those potential viewers who got the Netflix show’s political message. On February 16, 2017, he brought a large size poster with himself to the Congress with these words on it: “Trump Things.” Cicilline had given an anti-Trump speech that day and also used an analogy to explain the United States of America’s political condition: “Like the main characters in Stranger Things, we are now stuck in the Upside Down.”


By the way, what does the Upside Down in a political context mean? How does the Gate open up between the Upside Down and human’s world? Who is the first season’s monster? How does it choose its victims? And what is the final political message in the first season of Stranger Things about?  


An Onslaught to Working-Class


Stranger Things is classic sci-fi, but there is a little – and also significant – the difference between its storyline and most of the other sci-fi stories’ formula. Sci-fi stories narrate the future often. These stories, based on some scientific theories that we have already known, imagine the duration and the progress of status quo in the future. By this point of view – especially in Social Science Fiction sub-genre – the creators of sci-fi stories warn to their readers, or their viewers, about the tragic outcomes that could happen in the future if the status quo will going to extend itself. So from this perspective, most sci-fi stories have had no political identity. This is true that the main panics inside the stories of science-fiction have created by a kind of political panics at the beginning, but mostly all those fears have become something like a philosophical dilemma or existential fears at the end[1]. Though the story of Stranger Things is happening in the past and its viewers can recognize a political context and a historical background on this basis: the 1980s, the victory of right wing’s revolution of Ronald Reagan, the first years of emerging of Neo-liberalism and this evil ideology’s effort to conquering the world.


Davis Smith-Brecheisen, a Ph.D. student in English literature at the University of Illinois, analyzes Stranger Things’ story from its political context and its historical background. He writes Hawkins is an analogy for entire of the United States in Reagan’s era. He believes whatever the show’s creators portrait of the Upside Down, as a “reflection or echo” of Hawkins, is an image of the destructive policies against American working-class in Reagan’s era. “The science-fiction elements of Stranger Things only heighten the menace of this lived-in precarity,” he wrote. “This echo allegorizes the working-class desolation of Reagan’s America.”


Smith’s assertion is correct. Reagan’s name had been tied with all American capitalism’s anti-working-class policies. He, as the current president of the Screen Actors Guild, stood before the HUAC and testified against Hollywood’s intellectual workers in October 1947. In the 1960s and the 1970s, as the current California Governor, led a class war against immigrant workers who were working on the American agriculture industry. In 1981, this time as the 40th president of the United States, Reagan suppressed the air traffic controllers’ strike with an iron fist: he fired near 13 thousand of those protesting workers and also put the strike’s leaders in the jail.


A political perceive of Stranger Things can be possible just from this point of view: all the victims of the first season’s monster – who named Demogorgon by the kids – belong to the working-class. In the show’s opening scene Demogorgon is chasing one of the lab’s workers. Then the monster is going after William Byers who is coming from a working-class family. The third victim of the ghastly ghost is a teen girl name Barbara Holland; a chubby-tall girl that, as we can see in the second season, her family’s asset make this point clear that she belongs to the working-class as well.  And finally is the turn of Eleven; a pre-teenage girl with super power abilities who is a refugee in Hawkins. Indeed, Eleven is a symbol for American skilled workers in Stranger Things. So, if the skilled workers have been exploited in the industrial societies because of their unique skills, Hawkins’ lab – as an official institution – had exploited Eleven for a long time because she’s had a unique skill too. “Stranger Things shows us a young girl whose life has been torn apart by her unique skill as a laborer,” Davis Smith-Brecheisen writes these phrases to analyze Eleven’s character. “Her plight becomes the plight of the entire town of Hawkins, and every town like it.” Hence, it cannot be a wrong approach if the onslaught of Demogorgon to the town of Hawkins has been compared with Reagan’s invasion of American working-class: a full-scale class war against the toilers.   
         

“The Torture Lab”


In Stranger Things, Demogorgon steps into Hawkins from the gate opens between the Upside Down and Hawkins because of side effects of the lab’s top-secret project. The Lab’s manager, Dr. Brenner, forces Eleven to go to somewhere in the parallel world and spying on a Soviet Union’s agent. Eleven goes there and, during her spying, sees Demogorgon in that cold-dark dimension for the first time. The monster chases Eleven, she scares and, influenced by this fear, she releases her super power’s energy, and the gate opens due to this potent energy.


This part of the TV show’s story has been based on a scientific theory about existent’s possibility of the parallel world and also the chance of human beings entry to this unknown dimension. Nonetheless, if someone wants to watch Stranger Things in a political way he/she has to understand this part of the story as well as the other show’s political analogies. Indeed, the images that have been created by The Duffer Brothers about Hawkins’ lab and its project are smeary to the sci-fi exaggerations for sure, but, under all those fictional exaggerations, the fact is the Duffer Brothers have could making an image of one of the black CIA’s projects: MKUltra Project.


CIA has started the MKUltra project in the 1950s. One of the original branches of this project had been running at the McGill University. The executive of McGill University’s project was a British psychiatrist name, Donald Ewen Cameron. Dr. Cameron, who has been called the monster by some of his patients, was among of specialists who were against Sigmund Freud’s approach. In Freud’s method, as known as “Talk Therapy,” the psychoanalyst has to make the unconscious mind of the patient ready to talk during an ongoing conversation between the therapist and the patient. Hence, the therapist can get close to the root of the patient’s disorder, and the recovery process has been begun in this way. For an instant, a part of Susan Howatch’s novel “Penmarric” shows a successful Talk Therapy process very well. Philip, one of the main novel’s characters, has been married to an attractive woman, but he cannot make love with her even on the first night. He explains to his therapist that whenever makes himself ready for having sex with his wife a memory of his father’s violent act against his mother comes through his mind, and then the memory makes him impotence. During Philip’s Talk Therapy, his therapist discovers the bitter memory is not the main reason of Philip’s refusal of having sex with his wife, but the main reason is this: Philip likes to have sexual relationships with men not women. The therapist explains Philip’s unconscious mind has chosen a powerful memoir from his childhood and sends it to his conscious mind, so that prevents Philip from doing any kind of sexual activity which is against his unconscious mind’s desire. So, the therapist’s discovery could help Philip to reshape his sexual and emotional life, and he’s had a more peaceful life than he’d had before. By the way, Dr. Cameron believed this approach is wrong. Instead, he supposed that psychiatrists have to put their patients in a particular condition, and with the assistance of some various physical shocks, destroy patients’ ego entirely and then will going to make a new normal ego for them.


Dr. Cameron’s theory was interesting to CIA. From 1957 to 1964, CIA had sent $69 thousand (equal to $700 thousand in 2018) to Dr. Cameron to test his theory in a laboratory environment. But the outcomes of Cameron’s approach were a disaster at the end of the day. “Her back pain is just one reminder of the sixty-three times that 150 to 200 volts of electricity penetrated the frontal lobes of her brain,” this is Naomi Klein’s testimony in her great book, “The Shock Doctrine,” about the physical suffering of Gail Kastner who had been one of Dr. Cameron’s victims for a long time. “While her body convulsed violently on the table, causing fractures, sprains, bloody lips, broken teeth.” The chain of Ms. Kastner’s memory had been disintegrated affected by those tortures. She could not only remember her gone days and also even her short time life-events at all. “Over the course of the day we spend talking, Gail often leans over to write something on a scrap of paper or a cigarette box,” Klein writes. “The tickets of paper and cigarette boxes are, for Gail, something more than an unconventional filing system. They are her memory.” According to Gail’s twin sister, Zella, when she’d just been freed from Cameron’s lab, she’d acted like a child for a long time. She’d talked like children. She’d lost her urine control. She’d wanted to have a baby milk glass bottle often. She’d cried like a baby, and sucked her thumb. We can see all these disorders in the two characters of Stranger Things: Eleven and Mama. Both of these characters are freezing in their pre-puberty’s days; in their childhood. On the other hand, Dr. Brenner represents Dr. Cameron’s role in the show as well: a brutal scientist who has sold his soul to the evil. In real life, Dr. Cameron could bring Gail Kastner back to her childhood, instead to treat her mental problem and, as he promised, give her a rational ego. By the way, the question is this: why CIA had to be interested in such a theory that could damage the people’s memory and bring them back to their childhood?   
       

The Poisonous Sperm of Neo-liberalism      
     

The torture labs, in a sense, were neo-liberalism’s political sperms. Neo-liberalism, just like Demogorgon in Stranger Things, stepped into the civilized world from the torture labs. Since the mid-1960s, when Indonesian militant neo-liberals were butchering Indonesian’s leftists with CIA’s accompaniment and shocked the society by a massive massacre, the results of torture labs have been used for the internationalists’ neo-liberals. From that time until now, they have been trying to bring all the labor forces of any single country, that they could be occupied them, back to their childhood age by “Shock Therapy” as well as Dr. Cameron did with his patients.


According to Eric Hobsbawm’s book “The Age of Revolution,” the political birth of the working-class of industrial societies did happen in the 1830s. This credible historian believed, in 1848 – when Marx and Engels wrote The Communist Manifesto – the political battle of this social class has been naming. So, from this perspective, all the historical evolutions of the labor forces’ class struggle in the 180 past years show the various phases of the universal grown of the labor forces from childhood to puberty. If Dickensian shocking images of industrial workers’ life in the mid-nineteen century were assumed as the childhood age of labor forces life-time, so we can assume every single of the working-class social achievements as a step toward its self-awareness or, in the other word, its puberty. However, the internationalist neo-liberals have been planning for destruction all those social achievements. They want to recapture all those achievements by “Shock Therapy” and throw the civilized world to “the old good days” with incredible speed: on September 2016, a huge population of the “Workers-Prisoners” organized a national strike in protest to slavery in the U.S prisons. So from this perspective, if Dr. Cameron had could damage his victims’ memory by electroconvulsive therapy and brought them back to their childhood, Ronald Reagan did the same thing with American working-class by led an unprecedented war against the unions. Indeed, he and his billionaire friends wanted to bring the American working-class to the time that this social class had had no idea about Socialism.


In Stranger Things, Eleven, as the primary victim of Hawkins’ lab, acts like children too. She is strange with all forms of the languages, but sign language. She has no sense about the society and social roles. She pursues her instincts and has no memory and no individuality. She is just a shocked refugee. She, as a portrait of an exploited skilled worker, has been locked in the world of “fascination and aggression” as well as newborns. But in the other hand, Eleven is revealing the coming horror to Hawkins. Her violate body and her traumatic spirit, like the U.S cities that they have become Ghost Towns since forty last years, are testifying against a lousy element and a public threat over Hawkins: a specter is haunting Hawkins – the ghostly specter of neo-liberalism.                                                


[1] George Orwell’s novel “Nineteen Eighty-Four” can be a good example for this assertion. Orwell’s masterpiece has no time and region. So maybe because of this situation, many of criticists had mentioned the novel to explaining dictatorship of the Communist regimes on Eastern Europe in mid-decades of the 20th century. But in the 21st century, when no communist regimes even exist, some observers are referring to “Nineteen Eighty-Four” often when they want to explain latest capitalism systems’ approach; especially the capitalism of the United States.        

یکشنبه، تیر ۲۴، ۱۳۹۷

مرگِ آرامِ مَردی مُدرن

گزارشی از یک زندگیِ زخمی

برای دخترش آوا،
شریک زندگی اش ویدا،
و خواهرش ناهید.

«من تو را شهید می خوانم
تو با شهادتِ تدریجی مُردی
 شهادتت پنجاه و پنج سال طول کشید»
- رضا براهنی -

پدر بزرگ مادری ام به دلیلی نامشخص (دست کم برای من) و تاریخی نامعلوم (باز هم دست کم برای من) از لرستان به روستایی به نام کِرِند غرب در حوالی کرمانشاه پناهنده می شود. در آنجا به احتمال زیاد از مسلمانی بر می گردد و به آئین یارستانی ها می گراید؛ شاید هم پیشتر یارستانی بوده است. پیش از سال های 1320 در شرکت نفت ایران کاری پیدا می کند و در صف کارگرهای صنعتی ایران می ایستد. کسانی، از جمله مادرم، می گویند گرایش هایی به حزب توده ایران داشته است. حوالی سال 1319، شاید هم کمی قبل تر، با دختر یکی از خانواده های طبقه متوسطِ کرند ازدواج می کند. ما مادر بزرگ مان را «دادا» صدا می زدیم؛ یعنی مادر. «دادا»، در طی بیست و چهار سال، سیزده فرزند به دنیا آورد. از مجموع آن سیزده فرزند، دو تای شان در همان دوران نوزادی می میرند و یازده نفر دیگر به سن بزرگسالی می رسند. با این حال طی هفده سال گذشته چهار نفر از یازده دایی و خاله ام زندگی را بدرود گفته اند: دو خاله و دو دایی که آخرین شان چند روز قبل از بین ما رفت.
    
مادرم چهار برادر دارد. بزرگ ترین شان یک خرده بورژوایِ بزدل و شارلاتان است که از آزار دادنِ کودکان لذت می برد. موجودی خطرناک که اگر در جامعه ای متمدن زندگی می کرد به اتهامِ سنگین کودک آزاری تحت پیگرد قانونی قرار می گرفت. به یقین اگر روزی قربانیان خشونت های وی زبان به بیان حقیقت باز کنند، ناظران خوش خیال از شمارِ بالای قربانی هایِ این هیولا به وحشت خواهند افتاد. شرحِ پلیدی هایِ این فرد می تواند به شکلی منقبض شده صورت زشتِ یک اجتماعِ مردسالار، ستمگر و ریاکار را رسوا کند. دومین برادر اما انسانِ لوتی مسلکِ با مرامی بود، که گرچه از یازده سالگی به این سو ندیدمش، اما یادِ محبت هایش همچنان در خاطرم زنده است. جهانگیر زندگیِ کوتاهی داشت، در مقام یک آسیب دیده اجتماعی از روزگار روی خوش ندید و عاقبت در تنهاییِ غم انگیزی مرگ را در آغوش کشید. کوچک ترین و چهارمین برادر را دقیق نمی شناسم. همیشه از هم دور بوده ایم. جنگ خانواده مادرم را از هم پاشاند. هر کدام از دایی ها و خاله هایم تحت تأثیر تبعات هولناکِ آن جنگ بیهوده و طولانی به نقطه ای از جغرافیای ایران پناهنده شدند. برای همین از کوروش، دایی کوچک ترم، همین قدر می دانم که مردی خانواده دوست و انسانی خوش قلب و زحمتکش است.

سومین برادر – که این سطرها به بهانه مرگ متأخرِ او نوشته می شود – با باقی برادرها تفاوت داشت: عادت هایِ زشت و سبک زندگیِ مرد محورِ مردمان کُرد هرگز از وی هیولایی شبیه نخستین برادرش نساخت، دوری از خانه و دورانِ زندگیِ اجباری در خیابان – که بعدتر به آن اشاره خواهم کرد – باعث نشد تا مثل دومین برادر زمینگیرِ آسیب های اجتماعی شود و دست آخر مثل برادر کوچکترش تسلیم سویه هایِ سالم اما در عین حال بسته و محافظه کارِ یک زندگی سنتی نشد. فرخ، در مقام مقایسه با محیط اجتماعی پیرامونش، انسانی مدرن به حساب می آمد. بذله گو بود و سر راست سخن می گفت. ظنی عمیق به آموزه های مذهبی داشت. در محیط سنتی خانواده ای کُرد، که بزرگترهایِ مذکرِ فامیل به زور برای باقی اعضا تعیینِ تکلیف می کنند، حرف ناحق را نمی پذیرفت. از سر عشق و علاقه ازدواج کرد نه از سر وظیفه مردانه تشکیل خانواده. تا جایی که می دانم خودش را با همسرش همسنگ می دانست و با دخترش به احترام رفتار می کرد. هنر، به خصوص سینما را دوست داشت. سیاست را به اندازه وُسعش جدی می گرفت. بر خلاف غالب ایرانی ها برای داوریِ روشنفکرها ارزش قائل بود و موجوداتی برج عاج نشین، که از سرِ شکم سیری حرف می زنند، فرض شان نمی کرد.

حالا فرخ به واسطه مرگی آرام از میان ما رفته است. پنجاه و پنج سال زندگی کرد. از بخشی از محیط اجتماعی پیرامونش آموخت، با بخشی از آن سر شاخ شد و از بخش دیگری آسیب دید. مسیر زندگی اش هموار نبود. فراز و نشیب هایِ زیاد و در برخی موارد کُشنده ای را به چشم دید. با تمامی اینها اما از پا در نیامد. ظرفیت آموزش دیدن و توان آموزش دادن داشت. گروهی از افرادی که با آنها در ارتباط بود، از جمله خواهرش ناهید، به اندازه درک و توان بالفعلی که داشتند فکرهایی نو به وی آموختند و او نیز به اندازه درک و توان بالفعل اش چشم اندازهایی نو برای دیگران، از جمله نگارنده، ترسیم کرد.
با شنیدن خبر مرگش در سوگی عمیق فرو رفتم، اما تا لحظه نگارش این سطور نگریسته ام؛ رویدادی غریب که سئوال هایی مغزفرسا درباره خودم در برابر خودم قرار داده است. در لحظه های فقدان عضوی از خانواده غالب واکنش های فرد سوگوار عاطفی و از سر دلتنگی است. فرد سوگوار عموماً در چنان حالتی تنها به یادآوری خاطره های خوش و لحظه های روشن زندگی خانوادگی بسنده می کند. در برخی موارد حتی چنین خاطراتی توسط سوگواران جعل می شود. اما آیا روشی دیگر هم برای مواجه شدن با سوگِ عزیزان امکان پذیر است؟ آیا فرد سوگوار می تواند به یاری قضاوتی تا حد امکان عقلانی و منصفانه درباره عزیزِ از دست رفته به تسکین آلام خویش بنشیند؟ آیا این طرز تلقی می تواند برای شهروندان جامعه ای سوگوار مثل جامعه ایران سودمند باشد؟ نوشتن این سطرها از چنین سئوال ها و انگیزه هایی برمی خیزد. به همین خاطر شاید بتوان کلمه به کلمه و سطر به سطر این نوشته را اشک هایی منطقی خطاب کرد.

آغازِ جوانی: غریبه و غربت

فرخ، شبیه غالب آدم های هواخواهِ فکرهای نو و سبک های زندگی تازه، تنهاییِ محنت افزایی را  در دوران حیاتش تجربه کرد. در همان نخستین مراحل کنجکاوی هایش توسط اکثریت سنتگرایِ پیرامون طرد شد. انرژی سیاسیِ آزاد شده در جریان انقلاب 57 از وی، که آن زمان نوجوانی پانزده - شانزده ساله بود، انسانی سیاسی ساخت و وی را به هواداریِ سازمان پیکار کشاند. مبنای آن انتخاب به احتمال قوی از هیجان های سیاسی روز و تعلق عاطفی وی به گروه همسالانی که عضو آن بود بر می خاست. چنین چیزی در یک جامعه دموکراتیک می تواند سنگ بنایِ مناسبی باشد برای آغاز اقدامات مثبت آدمیزاد به نفع خیرِ جمعی. از این رو بسیار احتمال دارد تا اگر روند های تاریخی ایران به مسیری دیگر می افتاد، و مشتی فاشیستِ قصاب کنترل امور مملکت را به دست نمی گرفتند، آن شورِ جوانی به سوی عقلگرایی و آگاهی هایی پایدار هدایت می شد. سرنوشت فرخ [ها] اما به گونه ای دیگر رقم خورد. وقایع پس از سی خرداد 60، وی را مجبور به ترک زادگاهش کرد. بزرگ ترین برادرش، آنگونه که از یک خرده بورژوای کاسب مسلک بر می آید، وعده فروش برادر کوچک را به اربابانِ جدید داده بود. دو خواهرِ وی، ناهید و شمسی، اما پیش دستی کردند و ترتیب فرار فرخ را دادند. سال هایی بوده اند تا این اندازه بی مروت: فرخ، از ترس خیانت و شکنجه و حبس و خوجه مرگ، محل زندگی اش را به مقصد گرگ آبادِ تهران ترک کرد.

نزاع های خونین دهه شصت فرصت آموزش دیدن و آزمون و خطا را از بخش بزرگی از کودکان ایرانی دزدید. یکی از تراژدی های ایران معاصر همین است. در بُرهه ای، که ما هنوز تصویر دقیقی از تمامی ابعاد فاجعه بار آن نداریم، جمعیتِ بزرگی از کودکانِ ساکن جغرافیای ایران درگیر خونین ترین نزاع سیاسی - ایدئولوژیکِ تاریخ معاصر این کشور شدند.از یکسو جمعیتی از کودکانِ روستایی یا نقش چماقدار مردانِ خدا را بازی می کردند یا توسط رژیم نکبت به جبهه جنگ گسیل داده می شدند تا به معنی دقیق کلمه نقش گوشت لب توپ را به عهده بگیرند. سوی دیگر ماجرا اما بر می گردد به استفاده نیروهای مخالفِ رژیم از کودکان. برخی مخالف های جمهوری اسلامی – خاصه سازمان مجاهدین خلق – به جمعیت قابل ملاحظه ای از نوجوان های شهری اسلحه دادند، یا آنها را درگیر اقدامات خطرناکی کردند، تا در مقابل دشمن شان ایستادگی کنند. جدای از جنایت های فاشیستی جمهوری اسلامی علیه مخالفانش در آن جنگ نابرابر، استفاده از کودکان در نبردهای چریک شهری به هیچ عنوان توجیه پذیر نیست. رهبری اپوزسیون می توانست با اتمام فازِ مبارزه سیاسی و آغاز نبردِ مسلحانه علیه رژیم اسلامی منافعِ عالی کودکان را لحاظ کند و دستور به قطع روابط تشکیلاتی با تمامی نوجوان های هوادار بدهد. زمانی فردریش نیچه به آنها که قصد نبرد با هیولا را داشتند هشداری پیامبرگونه داد تا مبادا در ستیز با اهریمن به اهریمن بدل شوند:«اگر دیری در مغاکی چشم بدوزی، آن مغاک نیز در تو چشم می دوزد».

محرومیت از تحصیل نخستین پیامدِ مخربِ آن فرارِ پر مخاطره بر زندگی فرخ بود. چنان تأثیر مخربی تا پایان عمر گریبانِ وی را رها نکرد. با آنکه از هوش اجتماعی بالایی برخوردار بود، قابلیت های ذهنی مناسبی داشت و هرگز کار را عار نمی دانست اما تا پایان عمر نتوانست پیشه ای ثابت برای خودش دست و پا کند. در تمام سال های پس از پایان خدمت سربازی اش تا لحظه وداع کارهایی مختلف را امتحان کرد. چند سالی پای حرفه ای مشخص زحمت می کشید اما در نهایت به خاطر مجموعه ای از دلایل پیچیده مجبور می شد سراغ پیشه ای دیگر برود. به گمانم هیچ یک از دوستان و یا اعضای خانواده اش جوابی مشخص برای این سئوال نخواهند داشت: شغل، پیشه و یا حرفه اصلی فرخ چه بود؟ 

چنین اختلالی به یقین به خروجِ اجباری وی از ساختار آموزشی برمی گشت. ماندن وی در نظام آموزشی کشور می توانست ضامن ثبات نسبی اقتصاد زندگی اش باشد. عامه مردم سیاست را مسئله ای مربوط به دور دست ها می دانند. گمان می کنند سیاست یا به دسیسه های پیچیده سیاستمدارهایِ اَرقه مربوط می شود و یا به رفتارهای هیجانی و پر خطر مشتی جوانِ ماجراجو. با این حال مورد زندگی فرخ – به عنوان پرونده ای اجتماعی –  نشان از این دارد که سیاست حتی بر خصوصی ترین روابط آدمیزاد نیز آثاری جدی بر جای می گذارد. بسیار احتمال دارد تا در شرایط سوگوارانه فعلی، که غالب مردمان کُرد اعتیادی مازوخیستی به آن دارند، اعضای فامیل نخواهند و یا نتوانند چنین موضوعی را به یاد بیاورند، اما نگارنده در مقاطع مختلف، خاصه در دوران کودکی اش، شاهد غیبت های اهل خانواده در مورد معضل بیکاری فرخ و یا تنگناهای اقتصادی اش بوده است. این ادعا صرفاً سرزنش رفتار زشت اطرافیان نیست. شخص نگارنده این سطرها نیز پیش از ترک وطن، به خاطر تنگنایی اقتصادی، جدالی ناشایست با فرخ داشت؛ از این بابت شرمسارم. به قول آلبر کامو:«فقرا بی آنکه بدانند یکدیگر را آزار می دهند». 

خیالی مرا با خود بُرد؛ نامش «سینما» بود! 
 
در دوران فرار و دوری از خانه با اعضای خرده فرهنگی دمخور شد که تا حدی نُقصان های ناشی از محرومیت از تحصیل را برایش جبران کردند. از این بابت اقبالی بلند داشت. کسانی از اطرافیانش، از جمله دو خواهر زاده هم سن و سال خودش، با آدم هایی دیگر نشست و برخاست کردند و به راه امتِ حزب الله، با تمامی تعصب ها و آلودگی هایش، افتادند. آگاهیِ اجتماعی و شهامت اخلاقی فرخ، در قیاس با میانگینِ نسلی که به آن تعلق داشت، قابل قبول بود. این آگاهی و شهامت را از آدم هایی سیاسی و ترقی خواه آموخت که در دوران فرار شانس همنشینی با آنها را به دست آورد. مجموعه آن رابطه ها بار دیگر ارزش هایی نو به او آموخت و چشم اندازهایی تازه برایش ترسیم کرد. علاقه اش به سینما، نه به عنوان کالایی سرگرمی ساز بلکه به عنوان ابزاری برای آموزش، دستاورد آموخته های دوران زندگی مخفیانه اش در تهران بود.

در سال های تیره و تارِ ممنوعیت فیلم و ویدئو فرخ کالایی ممنوعه برای ارائه داشت. سینما را برای نخستین بار از طریق فیلم هایی شناختم که با خودش به خانه ما می آورد. کشفِ سینما شگفت انگیزترین و تأثیرگذارترین واقعه زندگی ام بوده است. بخش قابل توجهی از شکلگیریِ ادراکم از جهان زاییده سینماست. در غیاب شیفتگی به «تصاویر دنیای خیالی» مسیر زندگی ام کمابیش همین می شد که امروز هست، اما آیا در غیاب این شیفتگی باز هم کیفیتی یکسان را تجربه می کردم؟ اگر دستگاهِ پخش «فیلم کوچک» فرخ  «سه و ده دقیقه به یوما» را برایم پخش نمی کرد، در آینده می توانستم وسترن یا، آنگونه که آلن بدیو خطابش می کند، ژانرِ «شجاعت اخلاقی» را جدی بگیرم؟ آیا تصویرِ عشق را نخستین بار در «داستان عاشقانه» تماشا نکردم؟ نام ژان پل سارتر را برای اولین مرتبه از کجا شنیدم؟ مگر غیر از این است که با آغاز نوجوانی فیلم «گوشه نشینان آلتونا» را با فرخ تماشا کردم؟ آن شوهایِ ممنوعه چطور؟ مگر در آن سال های تقدیسِ مرگ و مدحِ روزِ جزا مهارت شادی کردن، به عنوان یک قابلیت اجتماعی مهم را از چیزی جز همان «شوهای لُس آنجلسی» می شد آموخت؟


می گویند در واپسین لحظه های زندگی اش از معمایِ مرگ پرسیده است. به راستی پس از مرگ چه چیزی انتظارمان را می کشد؟ روح باوران می گویند که اراده ای قهار زیست انسانِ خاکی را قضاوت می کند. اگر چنین افسانه ای واقعیت داشته باشد قضاوت نهایی درباره انسانی از جنس فرخ چیست؟ آیا عدالتی در کار است؟ در مقابل چنین باوری اما ماده گرایان، آنگونه که شاملو باور داشت، معتقدند که در آن سوی آستانه، «جُنبده ای در کار نیست» و «غُلغله آن سوی در» زاده توهم ماست «نه انبوهیِ مهمانان». در هر صورت چه قضاوتی در کار باشد و چه جز استبدادِ عدم چیزی یافت نشود، مرور اجمالی بر حیات فرخ، که همزمان از آزادی و عدالت محروم بود، می بایست هر وجدان بیداری را به عناد بی وقفه با اُس و اساسِ این زندگیِ زخمی بکشاند.

یکشنبه، خرداد ۲۷، ۱۳۹۷

«جهانِ موازی»: چهره بی نقابِ نئولیبرالیسم

گزارشی از فصل اولِ سریالِ «چیزهای عجیب»

اخطار: مقاله حاضر بخش های زیادی از داستان فصل اول سریالِ چیزهای عجیب را لو می دهد.

«شوکه شدن نتیجه شکافی است که میان واقعه و تواناییِ اولیه ما
در توضیح دادن رویدادِ واقع شده، دهان باز می کند».
نائومی کلاین


سریال چیزهای عجیب (Stranger Things) را با دستور زبانِ فرهنگ عامیانه آمریکای دهه هشتاد ساخته اند. شخصیت ها، لحن دیالوگ ها، طراحی صحنه و لباس، موسیقی و حتی میزانسن ها و قاب بندی های دوربین از قواعد صنعت فرهنگ سازی همان دهه  پیروی می کند. روح بسیاری از سلاطین فرهنگ عامیانه دهه 1980 بر فراز سریال پرسه می زند. تکنولوژی هایِ جدید آن دوران – مثل نوارهای کاست، فیلم های وی.اچ.اس، نسل سوم ویدئوگیم ها، واکی تاکی و کامپیوترهای تحت داس – بخش هایی لاینفک از طراحی صحنه سریال اند.  لحظه به لحظه سریال مملو از ارجاع های سینمایی ناب به موفق ترین فیلم هایِ ژانر وحشت و ژانر علمی – تخیلی دهه هشتاد هالیوود است. در نوامبر 2017 مجله تایم نام برخی از آن فیلم ها را منتشر کرد. با این حال خودِ سازندگان سریال نیز پیش تر به این امر اشاره داشته اند. سریال چیزهای عجیب خلاصه ای از همه نشانه های فرهنگ عامیانه آن دوران است. کسانی درباره اش نوشته اند روحِ رمان های استیفن کینگ و فیلم های استیون اسپیلبرگ را دارد. لُب کلام این است: «برادران دافر» ماکتی کم نقص ساخته اند از جزئیات فرهنگ عامیانه آمریکای دهه 1980.


«چیزهای عجیب» اقیانوسی از جزئیات است. جزئیاتی که هر کدام تحریکِ حسِ نوستالژیک چند نسل از آمریکایی ها را تضمین می کند. روزنامه گاردین در آگوست 2016 نوشت هشت میلیون و دویست هزار نفر، که بین 18 تا 49 سال سن داشته اند، نخستین فصل این سریال را تماشا کرده اند. با انتشار دومین فصلِ «چیزهای عجیب» بیزینس اینسایدر گزارش داد که 361 هزار آمریکایی تمام قسمت های فصل دوم را در همان نخستین روز انتشار دیده اند. همان گزارش می گوید که تا دوم نوامبر 2017، یعنی پنج روزپس از انتشار فصل جدید، هر یک از قسمت های فصل دومِ سریال چهار میلیون بازدید کننده داشته اند. 


نوستالژی اُس و اساسِ محبوبیت «چیزهای عجیب» را می سازد. غالب ناظرهایِ موافق و مخالفِ سریال بر سر این امر متفق القول اند. آنها می گویند نوستالژی پایه موفقیت چشمگیر سریال بوده است. طرفدارهای سریال می گویند این بازسازیِ دقیق فرهنگ عامیانه دهه هشتاد کم نظیر است. مخالفانش اما معتقدند چیزی جز «پورنوگرافی نوستالژیا»، که بار هیچ محتوایی را به دوش نمی کشد، نیست. طرفدارهای سریال باور دارند تحریک حس نوستالژیک آدم ها در زمره امور منفی قرار نمی گیرد. مخالفان اما استدلال می کنند نوستالژی بیش از آنکه مؤید مرور انتقادی بر گذشته باشد محرکِ دلتنگی های نامعقول آدمیزاد برای روزهای [به اصطلاح] خوش از دست رفته و نادیده گرفتن جنبه های غلط زندگی های گذشته است. آنها «چیزهای عجیب» را بخشی از استراتژیِ نوستالژی سازیِ کارخانه های تولید رؤیایِ هالیوود می دانند که این روزها، به منظور سودآوریِ کالاهای فرهنگی شان، دارند خیالِ روزهای خوش گذشته را به مردم می فروشند. 
[1]

با این حال آیا سریال چیزهای عجیب در همین سطح متوقف می ماند؟ آیا این سریال، آنگونه که منتقدانش می گویند، صرفاً یکی دیگر از تولیدات اخیر صنعت سرگرمی سازی آمریکاست که جز فروش نوستالژی به مخاطب هدف دیگری ندارد؟ یا آنطور که برخی از ناظرانِ متعلق به جناح چپ نظر داده اند «برادران دافر» توانسته اند، علاوه بر فروش نوستالژی به مخاطب، پیامی سیاسی را نیز درون این سریال عامه پسند جاسازی کنند؟ آیا چنین قرائتی از «چیزهای عجیب» قرائتی معقول است؟ و دست آخر از کدام منظر می بایست به تماشای این سریال علمی – تخیلی نشست تا پیام سیاسی مستتر در آن آشکار شود؟



آغازِ وحشت   


داستان فصل اول سریالِ چیزهای عجیب در یکی از شهرهای کوچک ایالت ایندیانا می گذرد به نام هاوکینس: شب ششم نوامبر 1983 شبحی شوم پسر بچه ای دوازده ساله، به نام ویلیام بایرز را، می رباید و این سرآغاز ماجراست. خانواده و دوستانِ ویلی به همراه پلیس محلی جستجو برای یافتن وی را آغاز می کنند. فرمانده پلیس محلیِ شهرِ هاوکینس ردِ ویلی را تا ساختمانی، که یکی از پروژه های فوق امنیتی دولتِ ایالات متحد در آنجا اجرا می شود، می زند. مجری های آن پروژه می گویند ویلیام بایرز را ندیده اند. جیم هاپر، فرمانده پلیس هاوکینس، قانع نمی شود. با این وجود کمی بعدتر نعش ویلی را از آب می گیرند و همه، جز مادر وی، مرگ ویلی را می پذیرند. اصرارهای مادر ویلی، که سفت و سخت باور دارد با روحِ پسرش صحبت کرده و او همچنان زنده است، یکبار دیگر هاپر را به شک وا می دارد. شب پیش از مراسم خاکسپاریِ ویلی، هاپر به سردخانه می رود و کاشف به عمل می آید که آنچه نعش ویلی نامیده اند چیزی جز یک عروسک، که توسط همان مأمورهای آزمایشگاه هاوکینس ساخته شده است، نیست.


پس از مکشوف شدن این حقیقت تیم جستجویِ ویلیام بایرز بار دیگر جستجو را از سر می گیرند و در مسیر این جستجو با چیزهایی عجیب مواجه می شوند. آنها در می یابند شبحِ شوم در شب حادثه ویلی را به جهانی دیگر به نام «جهان موازی» (The Upside Down) برده است. «[جهانی که] بازتاب و یا پژواکی تیره و تار از جهان ماست». این عبارت ها را داستین، دوستِ ویلیام و از شخصیت های اصلی سریال، در تعریف جهان موازی می گوید:«این جهان مکانِ زوال و مرگ و مرحله ای از حیات بدون حضورِ زمان است. این جهان درست در کنار شماست، اما توان دیدنِ آن را ندارید». بر پایه آنچه داستین می گوید، جهان موازی عیناً شبیه به جهان امروز ماست اما «خالی از سکنه، سرد، تاریک و در تسخیر هیولاها».


با ترسیم مختصات «جهان موازی»، پیام سیاسیِ «چیزهای عجیب» نیز شروع به خودنمایی می کند. مخاطب تازه در این نقطه می تواند در پس تصویرهای نوستالژیکِ سریال به تماشای چهره جهانی سرتاسر وحشت بنشیند. دیوید سیسیلین، نماینده دموکراتِ ایالت رود آیلند در کنگره آمریکا، یکی از همان مخاطب هاست. وی در روز شانزدهم فوریه 2017  پوستری در ابعاد بزرگ را با خودش به صحن علنی کنگره آورد که، با استفاده از فونت عنوان سریال چیزهای عجیب، این کلمات بر آن نقش بسته بود:«چیزهای ترامپ»[2]. سیسیلین در نطق آن روزش به حکومت دونالد ترامپ تاخت و وضعیت فعلی آمریکا را با جهانِ موازیِ سریال چیزهای عجیب مقایسه کرد:«در حال حاضر ما در جهانِ موازی گیر افتاده ایم». 


بازنماییِ جهان موازی می تواند در حکم دومینویی از پرسش ها برای مخاطب باشد: ما به ازای حقیقی این جهان وحشتزا، که درست در کنار ماست اما قادر به دیدن آن نیستیم، چیست؟ دروازه این جهان موازی چگونه به دنیای به ظاهر عادی آدم ها باز شده است؟ هیولای جهان موازی قربانی های خویش را بر چه مبنایی انتخاب می کند؟ و پیام نهایی فصل اول سریال چیزهای عجیب چیست؟


یورش تمام عیار به طبقه کارگر     
     

«چیزهای عجیب» در قالب ژانر سینمای علمی – تخیلی می گنجد. با این حال روایت این سریال با فرمولِ رواییِ غالب آثار این ژانر تفاوتی جزیی اما اساسی دارد. داستان های علمی – تخیلی در اکثر مواقع آینده را روایت می کنند. این آثار، بر پایه فرضیات علمی، تداوم و تکامل وضعیت موجود در آینده را تخیل کرده و، خاصه در آثار علمی – تخیلیِ اجتماعی، درباره نتایج فاجعه بار ادامه یافتن وضعیت موجود به مخاطبان شان هشدار می دهند. بر همین مبنا اکثر این آثار به لحاظ سیاسی بی شناسنامه اند. هراس موجود در این آثار، اگر چه سر چشمه هایی سیاسی دارند، اما در انتها رنگ و بوی دلهره های فلسفی و اضطراب های وجودی به خود می گیرند[3]. با وجود این داستان سریال چیزهای عجیب در گذشته اتفاق می افتد و بر همین پایه مخاطب با یک پس زمینه سیاسی و تاریخی مشخص مواجه است: دهه 1980، پیروزی انقلاب راستگرایِ ریگان در آمریکا، نخستین سال های ظهور نئولیبرالیسم و تلاش خونینِ این ایدئولوژی خشن برای تسخیر جهان.


دیویس اسمیت بِرکایزن، فارغ التحصیل رشته ادبیات انگلیسی از دانشگاه ایلینویز در مقطع دکترا، با تأکید بر همین پس زمینه تاریخی به تحلیل داستان فصل اولِ سریال چیزهای عجیب می نشیند. وی می نویسد شهر هاوکینس را می بایست تمثیلی از آمریکایِ دوران ریگان در نظر گرفت. اعتقاد دارد آنچه در جهان موازی، به عنوان «بازتاب و پژواک» شهر هاوکینس، تصویر می شود در حقیقت تصویری از سیاست های مخرب حکومت رونالد ریگان علیه طبقه کارگر آمریکاست. «عناصر علمی – تخیلیِ [موجود در سریال] چیزهای عجیب تنها به کار بسط دادن [و یا شفاف سازی] این تهدید می آیند». اسمیت اینطور می نویسد:«این پژواک تمثیلی از تخریب طبقه کارگر در آمریکایِ دوران ریگان است».


ادعای اسمیت حقیقت دارد. نام رونالد ریگان با تمام سویه های ضد کارگری سرمایه داریِ آمریکا پیوند خورده است. در اکتبر 1947، در مقام رئیس اتحادیه بازیگران هالیوود، با کمیته تفتیش عقاید ژنرال مک کارتی همکاری کرد و علیه روشنفکرهایِ هالیوود، یا همان کارگرهای فکری صنعت فیلمسازی آمریکا، شهادت داد. در دهه های 1960 و 1970، و در مقام فرماندار ایالت کالیفرنیا، جنگی تمام عیار علیه تشکل یابی کارگرهای مهاجر صنعت کشاورزی کالیفرنیا را رهبری کرد. در 1981، و این بار در مقام رئیس جمهور ایالات متحد، اعتصاب کارگرها و کارمندهای سازمان ترافیک هواییِ آمریکا را با مشت آهنین در هم کوبید: بیش از سیزده هزار نفر را از این سازمان اخراج کرد و رهبرها و سازماندهندگان اعتصابِ آگوست 1981 را به زندان انداخت. 
  

از چنین منظری می توان بار دیگر به تحلیل داستان سریال چیزهای عجیب پرداخت: قربانی های هیولای فصل اول این سریال همگی بخشی از پیکره طبقه کارگرند. سکانس آغازینِ فصل اولِ سریال مربوط می شود به تعقیب و گریز هیولا با نگهبانِ آزمایشگاهِ هاوکینس. بعد از آن نوبت به ویلیام بایرز می رسد که از خانواده ای کارگر می آید. سومین قربانیِ هیولای شومِ «چیزهای عجیب» بارب است؛ دختری با اندامی درشت، که در فصل دوم سریال از روی رژیم غذایی و داراییِ خانواده اش، معلوم می شود که وی نیز از خانواده ای کارگری می آید[4]. دست آخر نیز نوبت به اِلِون (Eleven) می رسد؛ دختری نوجوان و بی پناه، که به خاطر سال ها آموزش ها و آزمایش های طاقت فرسایِ فوق سری آزمایشگاه هاوکینس، توانایی هایی ماوراء طبیعی به دست آورده است. «[سریال] چیزهای عجیب دختری جوان را به ما نشان می دهد که، به خاطر مهارت منحصر به فرد وی در مقام یک کارگر، زندگی اش دو پاره شده است». دیوید اسمیت بِرکایزن این عبارت ها را در تحلیل شخصیت اِلِون می نویسد:«گرفتاریِ اِلِون به گرفتاریِ شهرِ هاوکینس و دیگر شهرهای شبیه به این شهر بدل می شود». بنابراین بیراه نیست اگر یورش هیولایِ فصل اول سریال «چیزهای عجیب» به شهر هاوکینس را با یورش ریگان به طبقه کارگر ایالات متحد آمریکا مقایسه کرد: جنگی تمام عیار علیه زحمتکشان.


«آزمایشگاهِ شکنجه»: نطفه مسمومِ نئولیبرالیسم


هیولایِ فصلِ اول سریال چیزهای عجیب از درونِ دروازه ای به هاوکینس پا می گذارد که به واسطه اجرای پروژه هایِ فوق امنیتیِ آزمایشگاه این شهر میان جهان موازی و جهان انسان ها دهان گشوده است. اِلِون، به اجبارِ دکتر برنر، به جهان موازی می رود تا یک جاسوسِ شوروی را شنود کند. وی هیولایِ فصل اول را برای نخستین بار در همان دنیای سرد و تاریک ملاقات می کند که دارد جانداری را زنده زنده می بلعد. هراس ناشی از تماشای این صحنه هولناک باعث می شود تا اِلِون، در جریان گریختن از دست هیولا، انرژیِ زیاد ناشی از نیروی ماورایی اش را آزاد کند و دروازه میان دو جهان تحت تأثیر این انرژی بنیان کن گشوده شود.


این بخش از روایت سریال اگرچه بر فرضیه ای علمی درباره امکان وجود داشتنِ جهان موازی و همچنین امکان ورود آدمیزاد به آن استوار است، اما از منظر قرائتِ سیاسیِ اثر می بایست در ادامه دیگر تمثیل هایِ تاریخی سریال مورد مداقه قرار گیرد. تصویری که برادران دافر از آزمایشگاه هاوکینس و پروژه های اجرا شده در آن ساخته اند به طور قطع آغشته به خیال های غلوآمیز مختص به آثارِ علمی – تخیلی است اما واقعیت امر این است که آنها در پس تمامی این غلوها دارند تصویرِ یکی از سیاه ترین پروژه های سازمان سیا را ترسیم می کنند: پروژه ام.کی.اُلترا.


سازمان سیا پروژه ام.کی.اُلترا را در دهه 1950 کلید زد. یکی از شاخه هایِ اصلی آن پروژه در دانشگاه مک گیلِ کانادا اجرا شد.مجری پروژه دانشگاه مک گیل روانشناسی بریتانیایی بود به نام ایووِن کامرون. دکتر کامرون، که برخی بیمارهایش او را هیولا خطاب کرده اند، از جمله مخالف های سرسخت شیوه «گفتار درمانی» فروید به حساب می آمد. در شیوه ابداعی فروید روانکاو می بایست در خلال گفتگوهای مستمر با بیمار ناخودآگاه وی را به سخن گفتن وا دارد تا از این طریق دست به شناسایی ریشه اصلی اختلال بیمار بزند. بخشی از سرگذشت قهرمان اصلیِ رمان «پنماریک»، نوشته سوزان هووایچ، نمونه ای مناسب برای درک این روش درمانی است. پس از ازدواج فلیپ با زنی زیبا، وی به واسطه یادآوری مکرر یکی از خاطره های تلخ کودکی اش – یعنی خاطره اعمال خشونتِ پدر مستبدش علیه مادر بی پناهش – از برقراری رابطه جنسی با تازه عروس امتناع می ورزد. در جریان جلسه های گفتار درمانی، درمانگرِ فلیپ علت امتناع وی از هم آغوشی با همسرش را اشتیاق او به برقراری رابطه جنسی با مردها می داند. روانکاو برای فلیپ تشریح می کند که ناخودآگاه او به منظورِ تحقق میل اش خاطره ای سهمگین از دوران کودکی او را به وی مخابره می کند تا منِ خودآگاهِ فلیپ تحت تأثیر این خاطره از انجام دادنِ فعلی بر خلاف میل منِ ناخودآگاهِ وی منصرف شود. با وجود این دکتر کامرون چنین روشی را خطا می دانست. وی باور داشت که می بایست با قرار دادنِ بیمار در وضعیتی خاص، و اعمال مجموعه ای از شوک ها، منِ برساخته شده بیمار در طی زمان را تخریب کرد و پس از چنین تخریبی یک منِ سالمِ بدون اختلال برای وی بنیان نهاد.


نظریه دکتر کامرون به مذاق سازمان سیا خوش آمد. این سازمان، در حد فاصل سال های 1957 تا 1964، شصت و نه هزار دلار – برابر با 700 هزار دلار در سال 2018 – به ایووِن کامرون پول داد تا نظریه اش را در محیطی آزمایشگاهی محک بزند[5]. نتایج نظریه ایووِن کامرون اما فاجعه بار بود[6]. «درد پشتش یادآور شصت و سه بار شوکی بود که 150 تا 200 ولت برق به قسمت های جلویی مغزش وارد کرده بود». اینها شهادت های نائومی کلاین است درباره رنج های جسمانی گِیل کاستنر که برای سال ها سوژه آزمایش های دکتر کامرون بود:«این شوک ها بدنش را روی میز آزمایشگاه چنان به شدت دستخوش تشنج می کرد که به انواع شکستگی، پیچ خوردگی، خون ریزی از لب و شکستن دندان ها منجر می شد[7]». در جریان آن شکنجه ها زنجیره حافظه خانم کاستنر از هم پاشیده شد. خواهر کاستنر به نائومی کلاین می گوید که وی پس از رهایی از «آزمایشگاه شکنجه» مثل کودکان رفتار می کرد. می گوید گِیل شبیه به بچه ها حرف می زد. کنترل ادرارش را از دست داده بود. شیشه شیر کودکان را می خواست. گریه می کرد و انگشت شستش را می مکید. اگرچه دکتر کامرون توانست تا بیمارهایش را به زورِ «شوک» به دوران طفولیت بازگرداند، اما هرگز یک ایگویِ سالمِ بدون اختلال برای شان نساخت. سهم آن انسان های نگون بخت در عوض مشتی کابوس تمام نشدنی بود همراه با جسم هایی علیل و حافظه هایی از هم پاشیده شده.


ایدئولوژی نئولیبرالیسم، درست شبیه به هیولای فصل اول «چیزهای عجیب»، از درون این آزمایشگاه ها به جهانِ متمدن شبیخون زد. نتایج آزمایشگاه های شکنجه از اواخر دهه 1960 مورد اقبالِ نئولیبرال ها قرار گرفت. از آن زمان تا کنون آنها، به مدد شوک های فلج کننده اجتماعی، تلاش کرده اند تا طبقه کارگر تمام کشورهایی را که موفق به اشغال آنها شده اند، از جمله ایالات متحد را، به دوران طفولیت باز گردانند. بنابر تحلیلِ تاریخیِ اریک هابسبام در کتابِ «عصر انقلاب»، تولد سیاسیِ طبقه کارگرِ جوامع صنعتی در دهه سی قرن نوزدهم رخ داد. در سال 1848، و با نگارش «مانیفست حزب کمونیست» توسط مارکس و انگلس، مبارزه این طبقه اجتماعی صورتبندی شد. از این منظر مراحل مختلف تکامل تاریخی مبارزه طبقاتی کارگرها در طی 180 سال گذشته، به یک معنا نشان دهنده مسیر رشد این طبقه اجتماعی از دوران کودکی به دوران بلوغ است. اگر تصویرهای هولناکِ زندگی مشقت بارِ کارگرهایِ انگلیسیِ تک افتاده­ی فاقد آگاهی طبقاتی در رمان های چارلز دیکنز مترادف با دوران کودکی این طبقه اجتماعی گرفته شود، به تبع می توان هر یک از دستاوردهای مبارزه طبقاتی کارگرها را مرحله ای از بلوغ طبقه کارگر در نظر گرفت. با وجود این نئولیبرال ها در چهار دهه گذشته، برای تخریب این دستاوردها نقشه کشیده اند. آنها با توسل به «شوک درمانی» می خواهند تا تک تک این دستاوردها را باز پس گیرند و با شتابی باور نکردنی جهانِ متمدن را به «روزهای خوش گذشته» پرتاب کنند. چنین چیزی یعنی بازگرداندن نوار تاریخ به عقب؛ یعنی بازگشتِ کارگران به دوران طفولیت؛ یعنی عقبگرد به دورانی که کارگرها نه یک نیروی مؤثر اجتماعی در میدان سیاست بلکه توده ای بی شکل بودند بی آنکه بدانند نسبت جهان با ایشان چیست و یا از نقش مهم اجتماعی خویش آگاهی داشته باشند.


شکافتنِ این تلاش منحوسِ نئولیبرال ها حرف هایی در تراز تحلیل نیست، بلکه واقعیت هایی انکار ناپذیر است. در نهم سپتامبر 2016 جمعیتی متشکل از چند هزار «کارگر – زندانی» علیه برده داری سازمان یافته در زندان های آمریکا به اعتصابی سراسری دست زدند. از چنین منظری اگر دکتر کامرون می توانست به مدد شوک های الکتریکی و مواد مخدر قوی زنجیره حافظه قربانی هایش را پاره کند تا قربانی های بالغ به دوران کودکی شان بازگردند، جنگ تمام عیار رونالد ریگان علیه اتحادیه های کارگری نیز سر آغاز تلاشی مستمر بود برای از هم گسستنِ حافظه تاریخی طبقه کارگر آمریکا. در حقیقت از منظرِ «ریگان و رفقای میلیاردرش» می بایست این نوار تاریخ را تا دورانِ پیش از ابتلای کارگرها به اختلالِ کمونیسم به عقب بازگرداند.


در سریال چیزهای عجیب نیز اِلِون، به عنوان قربانی اصلی دستگاه شکنجه آزمایشگاه هاوکینس، مثل یک کودک نابالغ رفتار می کند. او با تمامی اشکال زبان، جز زبانِ اشاره، بیگانه است. معنیِ روابط و نقش های اجتماعی را نمی فهمد. از غریزه اش پیروی می کند و دست آخر نه حافظه دارد نه فردیت. شاید بتوان، با وام گرفتنِ زبانِ لاکان، وضعیت وی را اینطور توصیف کرد: اِلِون دارد در «مرحله آئینه ای»، در ساحتِ خیالی، خفه می شود. او، در مقامِ تمثالی از کارگرِ ماهرِ استثمار شده[8]، در جهانِ توأمانِ «شیفتگی و پرخاش» دست و پا می زند. با وجود تمامی اینها او وحشت در راه را افشا می کند. جسم و جان رنجورِ وی – درست شبیه شهرهای صنعتی آمریکایِ بعد از ریگان که به شهر ارواح بدل شدند – به حضورِ عنصری شوم و تهدیدی همگانی شهادت می دهد. پس می توان پیامِ نخستین فصل سریال چیزهای عجیب را اینطور خلاصه کرد: شبحی بر فراز شهرِ هاوکینس پرسه می زند – شبحِ شومِ نئولیبرالیسم.                            


[1]  در چند سال گذشته برخی کارگردان های شهیر سینمایِ آمریکا – از جمله دیوید لینچ، اسپایک لی، دیوید فینچر و استیون اسپیلبرگ – فیلم ها و سریال هایی ساخته اند که نوستالژیا نقشی محوری در آنها ایفا می کند.
[2]  Trump Things
[3]  رمان 1984 نمونه درخشان این دست انزارهای هولناک درباره آینده به حساب می آید. با این حال به خاطر آنکه رمان سترگ جرج اورول به زمان و جغرافیای مشخصی اشاره ندارد قرائت سیاسی اثر را درگیر تفسیرهایی متفاوت کرده است. در دهه های میانی قرن بیستم کسانی 1984 را توصیفی از عملکرد نظام های توتالیتر بلوک سوسیالیستی می دانستند. با آغاز قرن بیست و یکم اما اهل نظر به منظور توصیف وضعیت حاکم بر نظام های سرمایه داری، خاصه ایالات متحد آمریکا، به کرات به این رمان ارجاع داده اند.
[4]  در نخستین قسمت از فصل دوم سریال، نانسی و استیو برای صرف شام به منزل خانواده بارب می روند. والدین بارب برای آن ضیافت یک سلطل از مرغ های سوخاریِ رستوران زنجیره ایِ «کی.اف.سی» را بر سر میز گذاشته اند. آمریکایی ها این نوع غذا را، که مشتری اصلی شان فقرا و طبقه کارگر آمریکاست، «هله هوله» (Junk Food) خطاب می کنند. طبقات متوسط و متوسط به بالای آمریکا با تحقیر به این غذاها می نگرند و به شکل وسواس آمیزی از مصرف شان پرهیز دارند. این تضاد موجود در رژیم غذایی افراد را می بایست نوعی تمایز اجتماعی در نظر گرفت که نشان دهنده پایگاه طبقاتی فرد مصرف کننده است. همچنین والدین میانسال بارب در جریان همان ضیافتِ شام به نانسی و استیو می گویند که قصد فروش تنها دارایی خانواده، یعنی خانه محل سکونت شان، را دارند بلکه با پول آن روزنامه نگاری خبره را استخدام کنند تا معمای ناپدید شدن بارب را برای آنها حل کند. 
[5]  کل بودجه اختصاصی سازمان سیا برای پروژه ام.کی.اُلترا در سرتاسر دهه پنجاه، 25 میلیون دلار بود. رقمی که در بالا به آن اشاره شد متعلق به بودجه دانشگاه مک گیل است.
[6]  برای مطالعه بیشتر در مورد آزمایش های ایووِن کامرون رجوع کنید به فصل اولِ کتاب «دکترین شوک: ظهور سرمایه داری فاجعه» نوشته نائومی کلاین.
[7]  ترجمه خلیل شهابی و میر محمود نبوی
[8]  اِلِون مهارت هایی ماورایی دارد که دقیقاً به خاطر داشتنِ همان مهارت هاست که در آزمایشگاه هاوکینس استثمار می شود.